.jpg){kind=link}
Giriş
Türkiye’de profesyonel futboldan doğan uyuşmazlıklar, klasik özel hukuk ihtilaflarından farklı olarak federatif düzenlemeler, spor yargılama süreçlerinin hızlı olması gerekliliği ve uluslararası kuralların etkisi altında şekillenen özel bir hukuki zeminde çözülür.
Bu zeminin merkezinde yer alan Uyuşmazlık Çözüm Kurulu (UÇK), 5894 sayılı Türkiye Futbol Federasyonu Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun uyarınca TFF’nin ilk derece hukuk kurullarından biridir. Bu kurulun çalışma esasları ise TFF Statüsü ve UÇK Talimatı uyarınca belirlenmiştir.
Bu sebeple UÇK, sadece futbol içi bir hakem heyeti olarak değil; Federasyon bünyesinde uzmanlaşmış, kuralları belirlenmiş ve temyiz denetimi TFF Tahkim Kurulu’na açık bir ilk derece yargısal mekanizma olarak değerlendirilmelidir.
Bu sebeple UÇK, sadece futbol içi bir hakem heyeti olarak değil; Federasyon bünyesinde uzmanlaşmış, kuralları belirlenmiş ve temyiz denetimi TFF Tahkim Kurulu’na açık bir ilk derece yargısal mekanizma olarak değerlendirilmelidir.
Bununla birlikte, UÇK’nın görev alanı ve anayasal dayanağı bakımından son yıllarda önemli bir dönüşüm yaşanmıştır. Bu durumun en büyük sebebi, Anayasa Mahkemesi’nin 18.01.2018 tarihli ve E.2017/136, K.2018/7 sayılı kararıdır.
Bu kararın ardından, futboldan doğan her türlü uyuşmazlığın zorunlu olarak federasyon kurulları önünde çözümleneceği yönündeki eski yaklaşım sürdürülebilir olmaktan çıkmıştır. Bu kararın ardından sözleşmesel ve mali nitelikli uyuşmazlıklarda taraf iradesi, yazılı kabul ve mahkemeye erişim hakkı yeniden önem kazanmıştır.
UÇK’nın Güncel Konumu ve Kurumsal Yapısı
Güncel 5894 sayılı Kanun’un 5. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca ilk derece hukuk kurulları, Yönetim Kurulu tarafından seçilecek üyelerden oluşur.
Aynı hüküm, 7405 sayılı Kanun sonrasında bu kurulların görev süresinin Yönetim Kurulu’nun görev süresinden bağımsız olarak dört yıl olduğunu, bağımsızlık ve tarafsızlığa ilişkin güvence mekanizmalarının uygulanacağını ve menfaat çatışması doğuran hâllerde çekilme rejiminin işletileceğini düzenlemektedir.
Dolayısıyla 7405 sonrası reformun asıl etkisi, seçim organını değiştirmekten ziyade; hukuk kurullarının görev süresini ve bağımsızlık zeminini güçlendirmek olmuştur.
TFF Statüsü’nün 55. maddesi ile UÇK Talimatı’nın 3. maddesi birlikte okunduğunda, UÇK’nın Yönetim Kurulu tarafından seçilecek bir başkan, altı asıl ve altı yedek üyeden oluştuğu görülmektedir.
Kurul üyelerinin hukukçu olması zorunludur. UÇK Talimatı ayrıca başkan ile asıl ve yedek üyeler bakımından en az on yıllık mesleki tecrübe, arşivli adli sicil kaydı, mal beyanı ve belirli bağımsızlık koşulları aramaktadır.
Kulüplerde aktif görev alanlar, profesyonel futbolcular, teknik adamlar, sağlık ekibi mensupları, futbol menajerleri ve TFF’nin diğer kurul ve organlarında görev yapanlar UÇK üyeliği yapamaz.
Bu yapıdan çıkan sonuç şudur: UÇK’nın güncel tasarımı, bir yandan TFF bünyesinde kurumsal olarak yer alan, diğer yandan görev süresi, çekilme rejimi ve bağımsızlık beyanı ile yargısal görünümü güçlendirilmiş bir ilk derece hukuk kurulu modelidir.
Yetki Rejimi: Sözleşmesel Uyuşmazlıklar, Münhasır Alanlar ve 2018 Sonrası Anayasal Durum
TFF Statüsü’nün 56. maddesi ile UÇK Talimatı’nın 2. maddesi uyarınca UÇK, taraflarca görevinin kabul edilmesi hâlinde kulüpler, futbolcular, teknik adamlar ve futbol menajerleri arasındaki futbolla ilgili her türlü sözleşmeden doğan ihtilafları inceleyip karara bağlar.
Bu ifade, güncel sistemde sözleşmesel uyuşmazlıklar bakımından genel kuralın taraf kabulü olduğunu açık biçimde göstermektedir.
Başka bir ifadeyle maaş, prim, fesih tazminatı, temsil ücreti veya benzeri sözleşmesel kalemlerde UÇK’nın görevi kural olarak kendiliğinden değil, yazılı kabul temelinde doğar.
Başka bir ifadeyle maaş, prim, fesih tazminatı, temsil ücreti veya benzeri sözleşmesel kalemlerde UÇK’nın görevi kural olarak kendiliğinden değil, yazılı kabul temelinde doğar.
Bununla birlikte aynı normatif metinler, sportif cezalar ile yetiştirme tazminatına ilişkin ihtilafların münhasıran UÇK önünde çözüleceğini de belirtmektedir.
Pozitif TFF mevzuatının açık lafzı bugün hâlâ bu yöndedir. Ancak bu başlık, anayasal düzlemde dikkatli okunması gereken tartışmalı bir alandır.
Çünkü Anayasa Mahkemesi, 2018/7 sayılı kararında Anayasa’nın 59. maddesindeki zorunlu tahkim rejiminin yalnızca spor federasyonlarının spor faaliyetlerinin yönetimine ve disiplinine ilişkin kararları bakımından geçerli anayasal dayanağa sahip olduğunu; sözleşmelerden doğan alacak talepleri ve mali hakların ise bu çekirdek alanın dışında kaldığını vurgulamıştır.
AYM’nin 2017/136 E., 2018/7 K. Sayılı ve 18.01.2018 Tarihli Kararı Neden Kırılma Noktasıdır?
Anayasa Mahkemesi’nin 18.01.2018 tarihli kararı, 5894 sayılı Kanun’un ilk derece hukuk kurullarının görev alanını TFF Statüsü ile TFF’nin diğer talimat ve düzenlemelerine bırakan bölümünü iptal etmiştir.
Kararın önemi yalnızca Anayasa’nın 59. maddesinin sınırlarını hatırlatmasından ibaret değildir.
Mahkeme aynı zamanda, uyuşmazlıkların kapsamının TFF tarafından her zaman değiştirilebilen alt normlara bırakılmasının hukuk devleti ve belirlilik ilkeleriyle bağdaşmadığını, kişilerin hangi uyuşmazlıklarda yargı yolunun kapatıldığını öngöremez hâle geldiğini ve bunun mahkemeye erişim hakkını zedelediğini açık biçimde ortaya koymuştur.
Kararda özellikle Anayasa’nın 2. maddesindeki hukuk devleti ilkesi, 13. maddesindeki temel hakların ancak kanunla ve ölçülü biçimde sınırlandırılabileceği kuralı, 36. maddesindeki hak arama hürriyeti ile 59. maddesindeki spor tahkimi rejimi birlikte değerlendirilmiştir.
AYM’ye göre, zorunlu tahkimin kapsamı alt düzenleyici işlemlerle belirsiz biçimde genişletilemez.
AYM’ye göre, zorunlu tahkimin kapsamı alt düzenleyici işlemlerle belirsiz biçimde genişletilemez.
Bu yaklaşım, UÇK’nın sözleşmesel ve mali uyuşmazlıklardaki yetkisinin ancak daha öngörülebilir, daha sınırlı ve taraf iradesine dayalı bir zeminde kabul edilebileceğini göstermektedir.
Başvuru Şekil Şartları, Yazılı Kabul ve Geçiş Rejimi Süreçleri
UÇK Talimatı’nın 6. maddesi, başvuru dilekçesinin zorunlu unsurlarını ayrıntılı şekilde düzenlemektedir.
- Taraf bilgileri
- Talep sonucu
- Maddi vakıalar
- Deliller
- Dava değeri
- İmza
Bunun yanında, başvuru ücretinin yatırıldığına ilişkin makbuz ile UÇK’nın görevinin kabul edildiğini gösteren anlaşmanın da sunulması gerekir.
Bu sistematik, sözleşmesel uyuşmazlıklarda UÇK’nın yetkisinin esasen yazılı kabul temelinde kurulduğunu göstermektedir.
Yargılama Usulü
UÇK yargılaması kural olarak dosya üzerinden yapılır.
Bununla birlikte kurul gerekli görürse bilgi ve belge isteyebilir, sair inceleme yapabilir ve duruşma açabilir; duruşmanın video konferans, telekonferans veya başka bir usulle yapılmasına da karar verebilir.
Kararlar toplantıya katılan üyelerin salt çoğunluğu ile alınır; çekimser oy kullanılamaz.
UÇK, gerekçeli kararını başvuru tarihinden itibaren en geç dört ay içinde vermek zorundadır; haklı sebeplerin varlığı hâlinde bu süre birer aylık dönemler hâlinde uzatılabilir.
Usul ekonomisi kadar önemli olan bir diğer başlık tebligat rejimidir.
UÇK Talimatı’nın 14. maddesine göre dava dilekçesi öncelikle davalının TFF kayıtlarında yer alan elektronik posta adresine veya faks numarasına gönderilir.
Elektronik posta adresine gönderilen tebligat, muhatabın fiilen okuyup okumadığına bakılmaksızın gönderim tarihinden itibaren beşinci günün sonunda tebliğ edilmiş sayılır.
Tahkim Kurulu, Kesinlik ve İptal Davası Süreçleri
UÇK kararlarına karşı itiraz süresi, kararın taraflara tebliğinden itibaren yedi gündür.
Bu itiraz TFF Tahkim Kurulu nezdinde yapılır.
UÇK kararı, Tahkim Kurulu’na süresinde itiraz edilmemesi veya Tahkim Kurulu’nun karar vermesi ile kesinleşir.
5894 sayılı Kanun’un 6. maddesinin altıncı fıkrası uyarınca Tahkim Kurulu’nun futbol faaliyetlerinin yönetimi ve disiplinine ilişkin kararları kesindir.
Buna karşılık bunun dışındaki kararlara karşı, kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 439. maddesi uyarınca iptal davası açılabilir.
Uluslararası Kapsam: TFF Sistemi ile FIFA Football Tribunal Sistemi Arasındaki Sınır
Uyuşmazlık, yabancılık unsuru taşıdığında veya uluslararası transfer yapısıyla bağlantılı olduğunda, mesele yalnızca TFF kurulları düzleminde değerlendirilemez.
FIFA’nın güncel yapısında Football Tribunal; Dispute Resolution Chamber, Players’ Status Chamber ve Agents Chamber olmak üzere üç ayrı daireden oluşmaktadır.
Kulüp ile oyuncu arasındaki uluslararası boyut taşıyan istihdam uyuşmazlıkları ile farklı federasyonlara bağlı kulüpler arasındaki yetiştirme tazminatı ve dayanışma katkısı ihtilafları esasen DRC alanına girmektedir.
Bu tablo, pratikte çok önemlidir.
Çünkü her yabancı unsur otomatik olarak FIFA yetkisi doğurmaz; buna karşılık sırf taraflardan birinin Türk olması da her ihtilafı TFF sistemine kilitlemez.
Sonuç
Güncel hukuki tablo, UÇK’nın ne tamamen klasik anlamda zorunlu bir tahkim mercii ne de sıradan bir iç idari kurul olarak değerlendirilebileceğini göstermektedir.
UÇK, 5894 sayılı Kanun ve TFF Statüsü içinde yer alan, özel usul kurallarıyla çalışan, ilk derece niteliğinde uzmanlaşmış bir hukuk kuruludur.
Ancak Anayasa Mahkemesi’nin 2018/7 sayılı kararı sonrasında bu yapının anayasal sınırları daha görünür hâle gelmiş; özellikle sözleşmesel ve mali uyuşmazlıklarda taraf iradesi, yazılı kabul ve mahkemeye erişim hakkı belirleyici önem kazanmıştır.
Bu nedenle UÇK dosyaları yalnızca dava dilekçesi aşamasında değil; sözleşme kurulurken, yetki şartı yazılırken, ihtar süreçleri tasarlanırken ve uyuşmazlığın ulusal mı uluslararası mı olduğu belirlenirken kazanılır veya kaybedilir.
Futbol hukukunda doğru merci analizi, çoğu zaman maddi hakkın kendisi kadar belirleyicidir.
Futbol hukukunda doğru merci analizi, çoğu zaman maddi hakkın kendisi kadar belirleyicidir.
Kaynakça
- 5894 sayılı Türkiye Futbol Federasyonu Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun.
- Türkiye Futbol Federasyonu Statüsü.
- Uyuşmazlık Çözüm Kurulu Talimatı.
- T.C. Anayasa Mahkemesi, 18.01.2018 tarihli, E.2017/136, K.2018/7 sayılı karar.
- TFF UÇK Sıkça Sorulan Sorular metni.
- FIFA Football Tribunal sayfası ve ilgili güncel açıklamalar.